فریدالدین ابوحامد محمد عطار نیشابوری مشهور به شیخ عطّار نیشابوری (۱۱۴۶م/۵۴۰ق -۱۲۲۱م/۶۱۸ق) یکی از عارفان و شاعران ایرانی بلندنام ادبیات فارسی در پایان سدهٔ ششم و آغاز سدهٔ هفتم است. او در سال ۵۴۰ هجری برابر با ۱۱۴۶ میلادی در نیشابور زاده شد و در ۶۱۸ هجری به هنگام حملهٔ مغول به قتل رسید.
با وجود اینکه اطلاعات چندان جامعی دربارهی عطار نیشابوری وجود ندارد، برخی منابع ذکر کردهاند که عطار به حرفهی داروسازی مشغول بوده و خود به بسیاری از مراجعان و مشتریان رسیدگی میکرده است. وی در عین حال، به نوشتن کتاب و مطالعه نیز میپرداخته است. اینطور به نظر میرسد که عطار در زمانهی خود، بهجز نیشابور، در نقاط دیگر چندان شاعر شناختهشدهای به شمار نمیآمده است.
آنچه عطار نیشابوری میگوید نهتنها از عقاید و نظرات صوفیانِ مسلمان نشئت گرفته است، بلکه میراثی قدیمیتر را نیز در بر میگیرد. عطار همچنین داستانهایی از تاریخ را معرفی و روایت میکند. او در آنکه سخنان حکیمانهی خود را از زبان دیوانگان و ابلهان بیان کند، اشکالی نمیبیند. استعداد عطار برای انتقال معانی عمیقتر در قالب ظواهر بیرونی، شگرف و بیمثال است. شاید آثار او را نتوان بهعنوان منابعی بسیار دقیق جهت شناخت شخصیتهای تاریخی در نظر گرفت، اما با این حال، این آثار بهعنوان منابعی برای شناخت کلیت تصوف، ارزش بسیاری دارند.
عطار نیشابوری در سال ۶۱۸ هجری قمری به هنگام حملهی مغول از دنیا رفت. او در نزدیکی دروازهی شهر توسط سربازان کشته و تمام آثارش نیز سوزانده شد. آثاری که پس از اینهمه سال به دست ما رسیده است، پیش از حملهی مغول به شهرهای دیگری برده شده بودند.
برشی از کتاب تذکرة الاولیای عطار نیشابوری:
گفت از صحبت پنج کس حذر کنید،
یکی از دروغگوی که همیشه با وی در غرور باشی؛
دوم احمق که آن وقت که سود تو خواهد زیان تو بود و نداند؛
سوم بخیل که بهترین وقتی از تو ببرد؛
چهارم بددل که در وقت حاجت تو را ضایع گذارد؛
پنجم فاسق که تو را به یک لقمه بفروشد و به کمتر از یک لقمه.
گفتند: آن چیست کمتر از یک لقمه؟
گفت: طمع در آن!
ارسال نظر